گفت و گو با حاج مهدی خادم آذریان/ شاگرد حاج فیروزم
تاریخ انتشار: سه شنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۰ ساعت ۱۸:۰۰
کد مطلب : 2288
حاج مهدی خادم آذریان از مداحان شهیر تبریز و آذربایجان است. در خلال گفت و گو با وی به نکات جالبی برخوردیم؛ این که افسر گارد ویژه شاهنشاهی بوده که بعدها همان گارد، لشکر21 حمزه آذربایجان شد و بازوی انقلاب. حاج مهدی خادم از روزهایی گفتند که باش هید صیاد همراهی کرده اند و...

 در همين ابتدا در يك جمله «مداحي» را تعريف كنيد.
- از لحاظ لغوي مداحي تعريف و مدح يك فرد خالص است اما اصطلاحاً در جامعه ما به افرادي اطلاق مي گردد كه فضائل، مناقب و مصائب اهل بيت را به صورت نثر و شعر بيان مي كنند.

از چه زماني شروع به مداحي كرده ايد؟
- من متولد ۳۱ ارديبهشت ۱۳۳۶ هستم و از ۸ سالگي هم شروع به مداحي كرده ام و از ۱۱ سالگي نيز به صورت مستقل خود صاحب هيئت عزاداري بوده ام و تاكنون نيز به اداره هيئت عزاداري ادامه مي دهم.

اولين هيئتي كه در آن مداحي كرديد كجا بود؟
- ما اصالتاً بچه محله خيابان هستيم. محله ما امروز به نام خيابان شهيد غلامي معروف است كه قبلاً «گوموش قيه» مي گفتند. تا سوم ابتدايي در آنجا بوده ام. بعد از آن به محله چرنداب نقل مكان كرديم كه امروزه به نام خيابان طالقاني شهرت دارد. در محله قديمي مان به هيئت عزاداري عجم ميرچوپان مي رفتم و همزمان در هيئت زينبيه نيز حضور مي يافتم. در هيئت عجم ميرچوپان احكام و قرآن را در سطح ابتدايي آموخته ام. در زينبيه قرآن و مداحي را به صورت تكميل، ياد گرفته ام. البته قبل از اينكه به حيطه مداحي وارد شوم تقريباً قاري نيمه حرفه اي بودم و حتي در برخي از مسابقات، صاحب مقام نيز شده ام.

اساتيد شما در مداحي چه كساني بوده اند؟
- آن زمان مثل امروز نبود كه يك استاد مستقيم داشته باشيم. لذا نمي توانم از يك نفر به عنوان استاد خود به تمام معنا نام ببرم. اما استادم در اخلاق مداحي دايي ام مشهدي اكبر رضاپور معروف به مشهدي اكبر بنا بودند. ايشان هم دوره مرحوم حسين روزگار از مداحان مشهور تبريز بودند. اينكه چقدر بخوانم، چگونه بخوانم و كجا بخوانم را ايشان يادم داده اند.

چه كساني بيشترين تأثير را در مداحي شما داشته اند؟
- بازهم بايد از دايي ام نام ببرم كه ما «بؤيوك دايي» مي گفتيم و از لحاظ خواندن و اصول مداحي حدود ۴ سال متوالي به عنوان مستمع در هيئت موكب عزاداران تبريز حضور يافته ام. اين هيئت در آن زمان كه ما تازه شروع به مداحي كرده بوديم از لحاظ محتوا و كيفيت جزو بهترين هيئت هاي عزاداري تبريز بود. تمام مداحان بعد از اتمام هيئت هاي خود، در آن هيئت حضور مي يافتند. ازجمله مرحوم برادران گلچين، حاج علي اكبر مارالاني، حاج فيروز زيرك كار و حاج آقا جودبخش و يكسري مداحان سرشناس شهر.

سبك كداميك ازمداحان را بيشتر مي پسنديد؟
- سبك در مداحي بيشتر در بين قاري ها مصطلح است. در تبريز سبك هاي مداحي تقريباً به هم نزديك هستند. سبك مداحي من بيشتر متأثر از تلاوت قرآن است. اما در شعر، محتوا و حال از تمام وجود به آقاي حاج فيروز زيرك كار مديون هستم. و در صدا و سبك آواز و خواندن نيز بيشتر از سبك قاريان قرآن بهره مي برم تا مداحان. در عين حال كه از نغمه ها و رديف هاي آوازي هم اطلاعاتي دارم هم دستگاه هاي آواز ايراني و هم آذربايجاني.

در مداحي از شعر كدام شاعران بيشتر بهره مي بريد؟
- سبك مداحي امروز نسبت به گذشته خيلي فرق كرده است. امروز مستمع به مطالب به روز و متناسب نياز دارد. در عين حال كه شعراي قديم ما از لحاظ قدرت و معنويت در سطح بسيار بالايي قرار دارند و به عبارتي ديگر اشعارشان بسيار قوي هستند ولي متأسفانه در پرداختن به مسائل و مناسبت هاي روز در سطح بسيار پاييني قرار دارند. هر چند از وقايع عاشورا ساليان دراز مي گذرد ولي راه ائمه همچنان ادامه دارد و ما همچنان در مسير عاشورا قرارداريم چرا كه عاشورا يك فرهنگ و نهضت جاري است. لذا اگر بخواهيم امروز و ديروز را با هم تلفيق كرده و از فرهنگ آن روز در زندگي امروز استفاده كنيم بايستي اشعارمان به روز باشند. از جمله شعرايي كه مناسبت هاي روز را در اشعار خود بيشتر لحاظ مي كنند آقايان كلامي زنجاني، شبخيز و عدل جو هستند كه من از اشعارشان بيشتر استفاده مي كنم. در فارسي هم از شعرهاي آقاي سازگار و مؤيد بيشتر استفاده مي كنم.

روي هم رفته شعر شعراي قديم ما از لحاظ انتقال احاديث و تعامل از اشعار امروز بهترند چرا كه آنها اولاً يك ارتباط ويژه با اهل بيت داشتند و در ثاني روحانيون و مجتهدين بزرگ شهر حضور مستقيم و مستمر در مجالس عزاداري داشتند لذا همين ارتباط خوب بين روحانيون از يكسو و شعرا و مداحان از سوي ديگر سبب شده هم اشعار از لحاظ دقت و سنديت درست از آب دربيايند و هم مداحان بتوانند هر آنچه بر ذهن و زبانشان مي رسد را بيان كنند. متأسفانه بعدها بين روحانيون و مداحان ما فاصله اي افتاده است كه ضروري است اين فاصله از ميان برداشته شود.

از رابطه بين روحانيون با مداحان بگوييد؟
- يك واقعيت را بايد اقرار كنيم، آنقدر كه امروز اقبال عمومي نسبت به مداح در جامعه هست براي يك روحاني نيست. حتي در مجالس و هيئت ها هم همه چيز مقدمه شده اند براي مداحي، حتي سخنراني روحاني و احكام، دعاي توسل و آموزش قرآن.

روزي يكي از روحانيون بالاي منبر بود. به محض اينكه من وارد مجلس شدم گفت نمي دانم مردم در روحانيون و احكام چه ديده اند كه از آن فرار مي كنند. الآن كه حاج مهدي شروع به مداحي مي كند مجلس پر خواهد شد. من بعد از اتمام سخنان ايشان گفتم كه حاج آقا ما نبايد مردم را سرزنش كنيم. اگر ايرادي هست در ماست نه در مردم. شما بايستي علت اين مسئله را در خودتان جستجو كنيد. به عقيده من دليل اش اين است كه روحانيون ارتباطشان را با مردم كم كرده اند. در گذشته اين گونه نبود. خدا رحمت كند حاج آقا پيشنماز احدي را. قبل از انقلاب سخنران هيئت ما بود. خودش سخنراني مي كرد. بعد هم مي نشست مداحان، مداحي مي كردند و بعضاً اگر لازم بود مداحي را متوقف كرده و نكاتي را يادآور مي شد.

اين امر سبب مي شد هم من مداح ايرادم را برطرف مي كردم و هم مستمع مجلس بدون شبهه و ايراد ترك مي كرد.

متأسفانه ما متكلم الوحده شده ايم. در مداحي هم اينگونه است. خودمان حرفمان را مي زنيم و مجلس زا ترك مي كنيم. در حالي كه مطمئناً ما هم ايراداتي داريم. بايستي بنشينيم و حرف مستمعين راهم بشنويم.

از كاهش ارتباط ما بين روحانيون و هيئت هاي حسيني سخن به ميان آورديد، بفرماييد امروزه هيئت هاي ما با چه آسيب هايي مواجه هستند؟
- فاصله اي كه مابين روحانيون و هيئت ها به وجود آمده امروز مشهود است دليل هرچه باشد من كار با آن ندارم ولي معتقدم بايستي اين فاصله ها از ميان برداشته شوند. اين دو لازم و ملزوم همديگرند. روحانيت از جايگاه ويژه اي برخوردارند و نياز است بر مسايل جامعه و حتي مداحي اشرافيت داشته باشند. اين فاصله اثرات نامطلوبي بر روي هيئت هاي ما گذاشته است. طوري كه ما با معضل بزرگ و مهمي مانند كاهش بار محتوايي و كيفي هيئت ها مواجه شده ايم. هيئت ها بيشتر بار احساسي به خود گرفته اند. احساس هم قابل كنترل نيست. بديهي است اگر احساس به تنهايي بر انسان حاكم شود انسان را از مسير درست خارج مي كند. امروزه در كل آسيبي كه هيئت هاي عزاداري ما را تهديد مي كند كاهش بار محتوايي و كم توجهي بر معارف ديني در آنهاست.

ما بايستي ابتدا اهل بيت را بشناسيم تا آنگاه آنها را مدح كنيم. چگونه مي توانيم ديگران را به آدرسي كه خود نمي دانيم راهنمايي كنيم. وقتي من به عنوان مداح اهل بيت، سيره زندگاني و عملي اهل بيت را نمي دانم و حتي اطلاعات اوليه در مورد نحوه زندگي و مدت امامت و حاكمان هم دوره امامتشان ندارم چگونه مي توانم ايشان را به مردم معرفي كنم.

متأسفانه ۵۰% هيئت هاي ما سخنران ندارند. اصلاً به سخنراني اهميت نمي دهند. چند دقيقه عزاداري مي كنند و بعد هم ساعت ها سينه زني مي كنند. در حالي كه انگيزه و هدف اصلي تشكيل هيئت ها، آموزش معارف دين است.

مداحي رايج فعلي در تبريز چه فرقي با مداحي گذشته شهرمان دارد؟
متأسفانه اغلب افرادي كه اخيراً به مداحي روي آورده اند بيشتر به آهنگ و خواندن سبكي تكيه دارند. هرچند در مداحي آهنگ و صدا هم لازم است ولي اصل نيستند. اصل اول و رسالت ما در مداحي، پياده كردن فرهنگ ائمه در جامعه است. بنابراين شعر و مطلب مداح بايستي از قابليت هاي ويژه اي برخوردار باشد. همين بها دادن بيشتر به سبك و آهنگ، كيفيت و جذابيت مداحي را كم كرده است. در گذشته ملاك انتخاب شعر برای مداحان، دقيق بودن شعر و سنخيت آنها با ائمه و همخواني شان با مقتل بود اما امروز بيشتر بر آهنگين بودن شعر تأكيد دارند.


علت اين امر چيست؟
- دليلش اين است كه وسعت و دايره هيئت ها و مداحي گري گسترش يافته است. درگذشته شايد در تبريز ۱۰ مداح داشتيم امروز ده هزار است. ثانياً اقبال عمومي نسبت به مداحي گري زياد شده است. البته اقبال كاذب كه بيشتر از روي احساس است. نيز اطلاعات عمومي مردم بالا رفته است لذا تشكيل كلاسهاي آموزشي مداحيگري با حضور اساتيد باتجربه و آگاه ضروري است.

Share/Save/Bookmark
جواد
۱۳۹۳-۰۲-۰۲ ۱۵:۰۸:۵۰
منم میخواهم یاد بگیرم